SYMBOLIKA WIELKANOCNA

Posypanie głowy popiołem

W celu zrozumienia głębi znaku popiołu trzeba sięgnąć do Pisma Świętego. Jest tam wiele wzmianek o popiele względnie o prochu jako znaku małości człowieka, jego nicości oraz znaku pokuty.

W myśli biblijnej popiół często symbolizuje grzech. Serce grzesznika podobne jest do popiołu.

To, co po radykalnym odejściu od Boga w nas pozostaje, jest niewiele warte, jest jedynie garścią popiołu. Znamienne, że po klęsce grzechu pierwszych ludzi, Bóg kieruje do nich słowa wyroku: "...wrócisz do ziemi, z której zostałeś wzięty, bo prochem jesteś i w proch się obrócisz" (Rdz 3,19).

Popiół jest także znakiem pokuty za grzechy. Pokutny charakter popiołu ujawnia się wtedy, gdy zostaje użyty dla wyrażenia smutku człowieka przygnębionego jakimś nieszczęściem. Według dawnych pojęć religijnych istniał ścisły związek między nieszczęściem a grzechem.

Dziś posypanie głów popiołem ma raczej wymiar symboliczny.
Ma on nam przypominać Tego, który nie znał grzechu, a którego Bóg "uczynił dla nas grzechem, abyśmy stali się w Nim sprawiedliwością Bożą" (2 Kor 5,21).

Posypanie naszych głów popiołem ze spalonych ubiegłorocznych palm wielkanocnych i uczynienie znaku krzyża ukierunkowuje nas na cel, ku któremu zmierza cały Kościół przez 40 dni przygotowania pokutnego - na celebrowanie pamiątki śmierci i zmartwychwstania Chrystusa.

W ten sposób spełniają się co roku na nowo słowa obietnicy Boga o przyjściu Mesjasza, triumfującego nad grzechem i śmiercią, posłanego po to, by "opatrywać rany serc złamanych, zapowiadać wyzwolenie jeńcom, (...) pocieszać wszystkich zasmuconych i wieniec im dać zamiast popiołu" (Iz 61,1-3).

Palma wielkanocna

Palma wielkanocna lub zastępująca ją gałązka wierzbowa jest tradycyjnym symbolem Niedzieli Palmowej. Na pamiątkę wjazdu Jezusa do Jerozolimy w Kościele obchodzona jest Niedziela Palmowa, z którą wiąże się zwyczaj święcenia palm, znany w Polsce od średniowiecza.

    czytaj więcej o palmach wielkanocnych     . . .          

Triduum

Słowo Triduum po łacinie znaczy: trzy dni. W liturgii nie chodzi ściśle o trzy dni, ale o trzy momenty zbawcze: ofiara Jezusa, pogrzebanie i zmartwychwstanie.

Dlatego Święte Triduum Paschalne (dawniej nazywane Triduum Sacrum) to Wielki Piątek, Wielka Sobota i Wielka Niedziela Zmartwychwstania.

Wielki Czwartek jako dzień jest normalnym wielkopostnym dniem. Dopiero Mszą Świętą Wieczerzy Pańskiej, teologicznie należącej do Wielkiego Piątku, kończy się Wielki Post, a rozpoczyna Triduum.

Kościół Triduum Paschalne rozumie w następujący sposób: "Największe misteria ludzkiego odkupienia sprawuje Kościół co roku począwszy od Mszy wieczornej Wielkiego Czwartku aż do Nieszporów Niedzieli Zmartwychwstania. Czas ten słusznie jest określany jako "Triduum Chrystusa ukrzyżowanego, pogrzebanego i zmartwychwstałego".

Nazywa się go "Triduum Paschalnym", ponieważ uobecnia się wtedy i uskutecznia misterium Paschy, to jest przejścia Pana z tego świata do Ojca.

Paschał

Paschał - czyli wielkanocna świeca. Wyróżnia się ona znacznie wśród ołtarza. Symbolizuje Chrystusa, który o sobie powiedział: "Ja jestem światłością świata. Kto idzie za Mną, nie będzie chodził w ciemności, lecz będzie miał światło życia".
Zapalenie paschału w czasie uroczystości Triduum uzmysławia nam raz jeszcze, że dokonała się Pascha, przejście (łac transitus) z mroku do jasności, ze śmierci do życia.

Paschał powinien stać przy chrzcielnicy i przypominać, komu ochrzczeni zawdzięczają łaskę przybrania za dzieci Boże.

Również w czasie pogrzebu paschał powinien budzić nadzieję i przypominać słowa Chrystusa: "Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem. Kto we Mnie wierzy, choćby i umarł żyć będzie".

- Figurka Zmartwychwstałego Pana oznacza Chrystusa jako Króla.
- Krzyż z czerwoną stułą oznacza Chrystusa jako Kapłana.
- Paschał oznacza Chrystusa jako naszego Nauczyciela.

Ukrzyżowanie

Ukrzyżowanie - rodzaj kary śmierci stosowanej w starożytności m.in. w przez Persów, Rzymian i Kartagińczyków, jako forma hańbiącej egzekucji na niewolnikach, buntownikach i innych osobach nie będących pełnoprawnymi obywatelami. Karę tę wykonywano, przywiązując bądź przybijając skazańca do drewnianej belki. Następnie belkę wciągano poziomo na wkopany pionowo w ziemię słup. Po umieszczeniu belki ze skazańcem na właściwym miejscu, konstrukcja tworzyła krzyża (łac. crux). Skazanego pozostawiano na krzyżu aż do zgonu.Bezpośrednią przyczyną zgonu skazańca (następującego w czasie od kilku do kilkunastu godzin) było najczęściej zatrzymanie pracy układu oddechowego (następowało uduszenie, gdyż wiszące bez podparcia ciało swoim ciężarem utrudniało oddychanie) lub układu krążenia.

W czasach rzymskich stosowano także modyfikację tego sposobu egzekucji, poprzez umieszczenie na pionowym słupie na wyskości stóp skazańca podpórki, dzięki której skazany mógł względnie swobodnie oddychać. Śmierć następowała z wycieńczenia organizmu, nawet po kilku dniach od rozpoczęcia egzekucji. Zdarzało się również, że egzekucję przyspieszano łamiąc skazanemu nogi (uniemożliwiało to próby zaczerpnięcia oddechu).

Kara ta była stosowana nierzadko na masową skalę, jak w roku 71 p.n.e., gdy ukrzyżowano około 6000 uczestników powstania Spartakusa.

Jednak najbardziej znane jest ukrzyżowanie Jezusa Chrystusa, które według religii chrześcijańskiej było odkupieniem grzechów rodzaju ludzkiego.

Syndolodzy, czyli naukowcy badający Całun Turyński, będący według części z nich zabytkiem materialnym związanym bezposrednio z Jezusem Chrystusem, doszli do ciekawych wniosków dotyczących ukrzyżowania. Ręce Człowieka z Całunu zostały przebite gwoździami w nadgarstkach, czyli całkiem niezgodnie z ikonografią chrześcijańską, która przedstawiała Chrystusa z przebitymi dłońmi.

Jednak przebicie nadgarstków w tak zwanej szczelinie Destota potwierdza, że ukrzyżowania dokonali Rzymianie.

Warto także dodać, że gdyby Chrystusa ukrzyżowano tak, jak przedstawia to chrześcijańska ikonografia, prawdopodobnie ciężar ciała spowodowałby rozerwanie dłoni. Kierunek krwi wypływającej z ran nadgarstkowych wskazywałby, że krzyż, na którym zmarł Człowiek z Całunu był rzeczywiście dwuczęściowy, to znaczy złożony z pionowego pala (łac. crux) i belki poprzecznej (łac. patibulum).

Baranek wielkanocny

Kiedy anioł śmierci przeszedł ziemię egipską i zabił w każdym domu pierworodnych synów, ominął domy Izraela dlatego, że odrzwia ich były naznaczone krwią baranka zabitego na ucztę paschalną. Baranek wielkanocny był zapowiedzią Jezusa Chrystusa, którego krew miała ocalić od śmierci wiecznej cały rodzaj ludzki.

Na tę symbolikę wskazuje prorok Izajasz ok. 700 lat przed narodzeniem Chrystusa: "Lecz On się obarczył naszym cierpieniem, On dźwigał nasze boleści, a myśmy Go za skazańca uznali, chłostanego przez Boga i zdeptanego. Lecz On był przybity za nasze grzechy, zdruzgotany za nasze winy. Spadła Nań chłosta zbawienia dla nas, a w Jego ranach jest nasze zdrowie. Wszyscyśmy pobłądzili jak owce... a Jahwe zwalił na Niego winy nas wszystkich. Dręczono Go, lecz sam się dał gnębić, nawet nie otworzył ust swoich, jak baranek na rzeź wiedziony".

św. Jan Chrzciciel wskaże wprost na Pana Jezusa i powie o Nim: "Oto Baranek Boży, który gładzi grzechy świata".

O Chrystusie Baranku na wielu miejscach pisze św. Jan Apostoł w Apokalipsie. Barankowi wielkanocnemu dajemy chorągiewkę sztandar, jako znak zwycięstwa.

Figura zmartwychwstałego Chrystusa

Symbolizuje Chrystusa Króla. Dajemy Chrystusowi do rąk chorągiew na znak zwycięstwa odniesionego nad wrogami i chwały, jaką otrzymał od niebieskiego Ojca.

Obnosi się tę figurę w czasie procesji w okresie wielkanocnym i zdobi ona ołtarzu aż do uroczystości Wniebowstąpienia. Obok tej figury na ołtarzu stawia się krzyż z czerwoną stułą, nie mniej wymowny symbol Chrystusa Kapłana, który złożył sam siebie na Ofiarę za grzechy świata.

Jajka, pisanki

Pisanka to ogólna, zwyczajowa nazwa jaja (zwykle kurzego, ale także gęsiego czy kaczego) zdobionego różnymi technikami. Pisanki wykonuje się przed Wielkanocą. Nie może ich zabraknąć wśród świątecznych pokarmów.

Mają symbolizować rodzącą się do życia przyrodę, a jednocześnie nadzieję, jaką czerpią chrześcijanie z wiary w zmartwychwstanie Chrystusa. W zależności od techniki zdobienia, świąteczne jajka mają różne nazwy.

Kraszanki (zwane też malowankami lub byczkami) powstają przez gotowanie jajka w wywarze barwnym, dawniej uzyskiwanym wyłącznie ze składników naturalnych. Używano roślin, które pozwalały na uzyskanie różnych kolorów:

- brązowy (rudy): łupiny cebuli
- czarny: kora dębu, olchy lub łupiny orzecha włoskiego
- żółtozłocisty: kora młodej jabłoni lub kwiat nagietka
- fioletowy: płatki kwiatu ciemnej malwy
- zielony: pędy młodego żyta lub listki barwinka
- różowy: sok z buraka


Pisanki mają różnobarwne desenie. Powstają przez rysowanie (dawniej: pisanie) na skorupce gorącym roztopionym woskiem, a następnie zanurzenie jajka w barwniku. Jako narzędzi do pisania używano szpilek, igieł, kozików, szydeł, słomek i drewienek. Oklejanki (naklejanki) są przyozdobione sitowiem, płatkami bzu, skrawkami kolorowego, błyszczącego papieru, tkaniny itp. Znane są jeszcze rysowanki i skrobanki.

Najstarsze pisanki pochodzą z terenów sumeryjskiej Mezopotamii. Zwyczaj malowania jajek znany był w czasach cesarstwa rzymskiego. Najstarsze polskie pisanki pochodzą z X wieku, ale prawdopodobnie zdobienie jaj znane było Słowianom wcześniej.

Dawniej zdobieniem jaj zajmowały się wyłącznie kobiety, mężczyźnie wówczas nie wolno było wchodzić do izby. Jeśliby się tak zdarzyło, odczyniano urok, który intruz mógł rzucić na pisanki.

Początkowo Kościół zabraniał jedzenia jajek w czasie Wielkanocy. Zakaz został cofnięty w XII wieku, konieczne jednak było odmówienie przed posiłkiem specjalnej modlitwy. Wynikało to z dążenia do rozdzielenia tradycji Kościoła od obrzędowości pogańskiego święta związanego z kultem zmarłych, w których jajko - początek nowego życia - odgrywało ważną rolę.

Obecnie uroczyste śniadanie w niedzielę wielkanocną poprzedza dzielenie się poświęconym jajkiem. Podobnie jak bożonarodzeniowy zwyczaj łamania się opłatkiem, jest wyrazem przyjaźni.

Święconka i jej symbole

Chleb we wszystkich kulturach ludzkości był i jest pokarmem podstawowym, niezbędnym do życia. Gwarantował dobrobyt i pomyślność. Wśród chrześcijan zawsze był symbolem nad symbolami - przedstawia bowiem Ciało Chrystusa. Jeżeli pieczono wiele odmian chleba, do kosza kładziono po dużej kromce każdego z nich. Natomiast koniecznie poświęcony był cały chlebek wielkanocny czyli paska. W tym celu specjalnie ją przecież pieczono.

Jajko jest dowodem odradzającego się życia, symbolem zwycięstwa nad śmiercią. Tę symbolikę rozpowszechnili w Polsce niemieccy zakonnicy. Wywodzi się ona z dawnego zakazu spożywania jaj podczas Wielkiego Postu. Jajka na stół powracały ponownie w Wielkanoc.

Sól to minerał życiodajny, dawniej posiadający moc odstraszania wszelkiego zła. Bez soli nie ma życia. To także oczyszczenie, samo sedno istnienia i prawdy. Stąd twierdzenie o "soli ziemi", jak to w Kazaniu na Górze powiedział Chrystus o swoich uczniach.

Wędlina zapewnia zdrowie i płodność, a także dostatek, bo przecież nie każdy mógł sobie pozwolić na ten szczególny pokarm. Kiedyś był to choćby plaster szyneczki, a od XIX wieku słynna polska kiełbasa.

Ser jest symbolem zawartej przyjaźni między człowiekiem a siłami przyrody, a przede wszystkim stanowi gwarancję rozwoju stada zwierząt domowych. Ser jest bowiem produktem mlecznym pochodzącym od krów, owiec i kóz.

Chrzan zawsze był starym ludowym znamieniem wszelkiej siły i fizycznej krzepy. Współdziałając z innymi potrawami zapewniał ich skuteczność.

    czytaj więcej o święceniu pokarmów     . . .          



    Wielki Post          

    Wielki Tydzień          

    Triduum Paschalne          

    Tradycja i zwyczaje          

    Symbolika          



do górydo góry

© Copyright 2005 by Ritt&Leo ® - kontakt: webmaster@grzegorzki.vbiz.pl